รู้จัก "สุดยอด 3 ม้าสำคัญและยิ่งใหญ่ในพระไตรปิฎก"

ปีพุทธศักราช 2569 (ค.ศ. 2026) ตามคติจีนถือเป็น “ปีม้า” (Year of the Horse) ม้าเป็นสัตว์ที่ได้รับการยกย่องในด้านพลัง ความเร็ว และความสง่างาม ทั้งทางการเมือง การทหาร และสังคม

ในมุมพระพุทธศาสนา ม้าไม่ใช่เพียงพาหนะ แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ทางธรรม สื่อถึงการฝึกตน ความเสียสละ และอำนาจที่ตั้งอยู่บนคุณธรรม

บทความนี้รวบรวม “สุดยอด 3 ม้าสำคัญในพระไตรปิฎก” พร้อมประวัติย่อและหลักฐานอ้างอิงจากคัมภีร์โดยตรง

1) ม้าสินธพอาชาไนย (Sindhava Ājānīya)

ประวัติโดยย่อ

“สินธพ” หมายถึง ม้าพันธุ์ดีจากแคว้นสินธุ ส่วน “อาชาไนย” แปลว่า ม้าที่ฝึกดี เชื่อง ว่านอนสอนง่าย รวมความว่า ม้าสินธพอาชาไนย คือม้าชั้นเลิศที่ผ่านการฝึกอย่างยอดเยี่ยม พร้อมใช้งานสูงสุด พระพุทธเจ้าทรงใช้อุปมานี้เปรียบเทียบกับบุคคลผู้มีอุปนิสัยดี ฝึกง่าย และบรรลุธรรมได้รวดเร็ว

ความสำคัญ

ปรากฏใน อาชาไนยสูตร (องฺคุตตรนิกาย) ซึ่งจำแนกม้าอาชาไนยเป็น 3 ประเภท ได้แก่ ดีเยี่ยม ปานกลาง และเลว ม้าชั้นเลิศเพียงเห็นเงาแส้ก็รู้หน้าที่ เปรียบเหมือนสาวกผู้ได้ฟังธรรมเพียงเล็กน้อยก็เกิดดวงตาเห็นธรรม อุปมานี้สะท้อนอุดมคติแห่งการศึกษาและการฝึกจิตในพระพุทธศาสนาอย่างชัดเจน

2) ม้ากัณฑกะ (Kanthaka)

ประวัติโดยย่อ

ม้ากัณฑกะ เป็นม้าทรงของเจ้าชายสิทธัตถะ ก่อนเสด็จออกผนวชในเหตุการณ์ มหาภิเนษกรมณ์ เป็นม้าสีขาว สง่างาม แข็งแรง และซื่อสัตย์ยิ่ง ตามคติฝ่ายเถรวาทเล่าว่า ม้ากัณฑกะพาพระองค์ออกจากกรุงกบิลพัสดุ์ในยามค่ำคืนอย่างปลอดภัย

♨️ความสำคัญ

เหตุการณ์เสด็จออกผนวชปรากฏใน อริยปริเยสนสูตร (มัชฌิมนิกาย ม.26) ซึ่งกล่าวถึงการออกแสวงหาทางพ้นทุกข์ แม้พระสูตรมิได้เอ่ยนามม้าโดยตรง แต่คัมภีร์อรรถกถา เช่น พุทธวงศ์อรรถกถา ระบุชื่อ “กัณฑกะ” ไว้อย่างชัดเจน ม้าตัวนี้จึงกลายเป็นสัญลักษณ์แห่งการสละโลกเพื่อแสวงหาสัจธรรมอันสูงสุด

3) ม้าแก้ว (Valāhaka / Ratana-Aśva)

ประวัติโดยย่อ

ม้าแก้ว เป็นหนึ่งใน สัตตรัตนะ (แก้ว 7 ประการ) ของพระเจ้าจักรพรรดิ มีลักษณะงดงาม ผิวผ่อง รวดเร็วเหนือม้าทั้งหลาย สามารถนำพาพระราชาไปทั่วทั้งสี่ทิศโดยไม่เหน็ดเหนื่อย

ความสำคัญ

ปรากฏใน จักกวัตติสูตร (ทีฆนิกาย) กล่าวถึงพระเจ้าผู้ทรงธรรม มีรัตนะ 7 ประการ ได้แก่ จักรแก้ว ช้างแก้ว ม้าแก้ว มณีแก้ว นางแก้ว คฤหบดีแก้ว และปริณายกแก้ว ม้าแก้วจึงมิใช่เพียงสัญลักษณ์แห่งอำนาจทางโลก แต่ยังสะท้อนบุญบารมีและการครองธรรมโดยชอบ

บทสรุป

ม้าทั้ง 3 ตัวในพระไตรปิฎกมีความหมายลึกซึ้งต่างบริบท

ม้าสินธพอาชาไนย – สื่อถึงการฝึกตนและคุณภาพของสาวก

ม้ากัณฑกะ – สัญลักษณ์แห่งการสละวางทางโลกเพื่อแสวงหาธรรม

ม้าแก้ว – แสดงถึงผลบุญและพลังอำนาจที่ตั้งอยู่บนศีลธรรม

แม้ม้าจะเป็นเพียงสัตว์โลก แต่ในพระไตรปิฎกกลับถูกยกเป็นภาพแทนคุณค่าทางจิตใจอย่างลุ่มลึก

ปีม้า 2569 นี้ จึงเป็นโอกาสดีที่พุทธศาสนิกชนจะระลึกถึง พลังแห่งการฝึกตน ความมุ่งมั่น และการดำรงอยู่ในธรรม ดุจม้าชั้นเลิศที่พร้อมก้าวไปสู่จุดหมายอันสูงสุด คือ พระนิพพาน

ที่มา:
อาชาไนยสูตร (องฺคุตตรนิกาย ติกนิบาต) พระไตรปิฎก เล่ม 20

อริยปริเยสนสูตร (มัชฌิมนิกาย ม.26) พระไตรปิฎก เล่ม 12 (มหาภิเนษกรมณ์)

จักกวัตติสูตร (ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค) พระไตรปิฎก เล่ม 11